Za kratą są zielone drzewa

Za kratą są zielone drzewa, 2017, Magdalena Kołodziejczyk, Rafał Kołodziejczyk, docudrama, Polska, (22-wrz-17, Zamek Królewski, Lublin)

Lubelska premiera filmu dokumentalnego "Za kratą są zielone drzewa" Magdaleny i Rafała Kołodziejczyków towarzysząca wydaniu tomiku poezji pn. "Wiersze" autorstwa Grażyny Chrostowskiej, która pisała liryki w trakcie uwięzienia w niemieckim obozie koncentracyjnym. Młoda poetka została rozstrzelana w Ravensbrück w kwietniu 1942 roku w wieku 21 lat. Uroczysty pokaz filmu nastąpił na Zamku lubelskim 22 września 2017 r. przy udziale głównego inspiratora - Barbary Oratowskiej - spiritus movens przedsięwzięcia, starszego kustosza i kierownika oddziału Muzeum Martyrologii pod Zegarem (jest posiadaczem rękopisów Chrostowskiej) plus jedynego żyjącego przedstawiciela jej rodziny, który ją pamięta (brat cioteczny).

Inscenizowany dokument autorstwa Kołodziejczyków jest uniwersalną opowieścią o sile młodości i uroku dziewczęcości, pragnieniu swobody, okrucieństwie wojny i ludzkim bestialstwie, ale przede wszystkim o wielkiej wewnętrznej potrzebie kreacji zdolnej zniwelować tragedię uwięzienia, tortury i atrofię przyszłości.

Oto zaangażowana w ruch oporu przeciw niemieckiej okupacji Polski nastolatka z zamożnego domu zostaje aresztowana i ląduje w więzieniu na lubelskim Zamku. Razem z innymi kobietami przeżywa gehennę nazistowskiej kaźni bez nadziei na naturalny rozwój młodości, emocje towarzyskie i rodzinne, spokojne dojrzewanie do damskiego piękna. Po pewnym czasie wraz z dużą grupą osadzonych kobiet zostaje przetransportowana do obozu kobiecego w Ravensbrück. Tam wiele z nich oraz więźniarki z wielu krajów Europy zostają poddane drastycznym eksperymentom medycznym. Tam też Grażyna na przekór nieludzkim warunkom obozowej egzystencji, cierpieniom i wyzuciu z jakiejkolwiek nadziei na zmianę losu pisze wiersze: najwyższy wyraz człowieczeństwa w obliczu wojennej i obozowej hekatomby.

Filmowa wersja historii Chrostowskiej jest niezwykle poruszająca, zaopatrzona w nieliczną, ocalałą warstwę dokumentacyjną, wypowiedzi historyków (znakomita narratorka w osobie Pani Barbary Oratowskiej), ostatniego przedstawiciela rodziny oraz wstawki fabularyzowane (przekonująca Wiktoria Dudek w roli Grażyny, trafnie dobrane pozostałe postacie), które emocjonalnie przykuwają uwagę widzów, a suchy materiał dokumentacyjny czynią lżej strawnym. Załzawione i zaczerwienione oczy długo nie mogły być osuszone przez zapracowane chusteczki w rękach publiczności.

Ewenementalną opowieść o młodej Lubliniance warto pokazywać wszędzie na świecie, bo wszędzie znajdzie podziw, aprobatę i pełne zrozumienie, ale w filmie zabrakło uczłowieczających Grażynę wzmianek o jej cechach mniej afirmatywnych. Film stałby się wtedy bardziej wiarygodny, a nie - tak jak wygląda - wyłącznie hagiograficzny.

Aniołowie poruszają się wokół nas, ale nie są nimi ludzie: nieprzeźroczyści, skomplikowani, złożeni, z licznymi odcieniami szarości, a mimo tego czasami niezwykle piękni.

Historia Grażyny Chrostowskiej pobłyskuje jak diament pośród popiołów czasu przeszłego. [7/10]