Pan życia i śmierci

Pan życia i śmierci (Lord of War), 2005, Andrew Niccol, dramat, kryminalny, thriller, USA, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, (5-lip-19, Kino Perła, Lublin)

Opowieść o niby skruszonym handlarzu bronią. Może przemysł tytoniowy, alkoholowy i produkcji aut zbierają większe żniwa wśród ofiar ich przemysłowej działalności, ale rozprowadzanie narzędzi służących zabijaniu jest z gruntu wątpliwe moralnie.

Jurij Orłow (dla którego pierwowzorem było ponoć pięć różnych, realnych, postaci z Wiktorem Butem – handlarzem, potentatem, odsiadującym wyrok 25 lat więzienia w Stanach wśród nich) pochodzi z żydowsko-ukraińskiej diaspory w Małej Odessie w Nowym Jorku. Niemajętni rodzice i olbrzymie ambicje zmiany niskiego statusu społecznego, w jakim się wychowywał spowodowały, że marzył o dorobieniu się pieniędzy, a przypadek sprawił, iż zajął się potajemnym rozprowadzaniem broni wszędzie tam, gdzie jej potrzebowano. Najpierw były upłynniane proste pistolety i rewolwery dla handlarzy narkotyków, by potem przejść po szczeblach wyżej i sprzedawać nawet materiały wybuchowe, czołgi, a także śmigłowce szturmowe (dla afrykańskich republik, gdzie zadowoleni przywódcy nazywali go Panem Wojny – stąd oryginalny tytuł filmu). Odbiorcami byli wszyscy zainteresowani hurtowym pozyskaniem w miarę taniej broni, czyli uczestnicy światowych ognisk rewolty, konfliktów zbrojnych, narodowych i etnicznych wojenek, zamachów terrorystycznych czy aktów ludobójstwa. Nie gardził żadnym klientem, a prawdziwy boom przeżył po upadku Związku Sowieckiego, kiedy rozpadające się republiki i brak centralnej kontroli otworzył bramy jednostek wojskowych i składów wszelkich narzędzi zabijania. Nie przejmował się, że rozprzestrzenia je po całym świecie, bo jak mówił – przecież nie on ich używa. Rozgrzeszał się także przemożną żądzą wzbogacenia oraz świadomością, że na skalę nieporównywalnie większą, przemysłową i globalnie niepodważalną handlem bronią zawładnęły wielkie mocarstwa: USA, Wielka Brytania, Francja, Rosja, a ostatnio także Chiny.

To jest właściwie ciąg podchodów, knowań, drobnych sztuczek, spisków, oszustw, matactw i zacierania śladów, a w sytuacji wpadki i wkroczenia sił policyjnych wypierania się, kluczenia, przekupstwa lub pozbywania się dowodów winy za bezcen albo wręcz porzucenia (rozdawanie karabinów za friko okolicznej ludności w Afryce - świadków awaryjnego lądowania samolotu z trefnym ładunkiem), byle tylko nie zostać złapanym na gorącym uczynku i w efekcie nie dopuścić do ewentualnego więzienia. Jurij ukrywa swą działalność przed własną żoną, a ona za cenę egzystowania na wysokim materialnie poziomie udaje, że nie wie, czym on się zajmuje i skąd pochodzą ich pieniądze. Do czasu, aż jej bardziej będzie opłacało się pójść na współpracę z agentami Interpolu, niż zachować dotychczasowe status quo obok męża.

Obraz wygląda z pozoru na pełną sprzeciwu rozprawę z zabójczym procederem, lecz w gruncie rzeczy to zaledwie przyczynek, seria anegdotycznych przypowieści o prawdziwym świecie siewców zniszczenia, śmierci, lamentu i łez. Z dostrzegalną nutką pobłażania i sympatii twórców w kierunku handlarza, zwłaszcza w jego zabiegach nad upodobnieniem swojego zajęcia do legalnej profesji. Lecz ani Jurij Orłow (Nicolas Cage) nie jest jedynym bezwzględnym władcą imperium zniszczenia i śmierci, ani nie kaja się specjalnie szczerze za tak dewastacyjną działalność. Ot, poniósł porażkę, osobistą i biznesową, ale uśmiecha się na boku i już kombinuje, jak odzyskać stracone środki i tereny dostaw. Zresztą na jego miejsce czyhają inni, nie mniej złowróżbni.

Film, choć jest sprawnie sfilmowaną i przyswajalnie postrzeganą produkcją gatunkową, ma niewielką siłę rażenia. Do tego zaledwie rozczulająco-rozbrajający Nicolas Cage, a Ethan Hawke, jako pies pościgowy z Interpolu niezauważalnie nijaki lecz w rewanżu-nagrodzie: poniżej dobrego poziomu nieschodzący - jak w prawie każdej swej roli - Jared Leto i jako Witalij, Jurijowy brat, utracjusz, narkoman i alkoholik wielce wiarygodny. [6/10]

Pan życia i śmierci [Filmweb: 7,6 301 005 głosów; Imdb: 7,6/10 278 564 ocen; Rotten Tomatoes: Świeży, 62% ("Pan życia i śmierci" - inteligentny wgląd w handel bronią - ale zbyt rozległy w pokazywaniu knowań i spisków, by stać się uogólnieniem.); Metascore: 62/100]