Fʞ FIESTA KULTURALNA: Muzyczne Ingerencje: Początki kina cz. I

Muzyczne Ingerencje: Początki kina cz. I, Czuła Obserwacja, filmy krótkometrażowe, muzyka na żywo, (28-lip-19, Wirydarz, Centrum Kultury, Lublin)

Filmy krótkie: Auguste i Louis Lumière, 1895-1899, dokument, inscenizacja, Francja,
Georges Méliès, 1896-1903, dokument, inscenizacja, Francja,
George Albert Smith, 1899-1903, inscenizacje, Wielka Brytania;
Napad na ekspres (The Great Train Robbery), 1903, Edwin S. Porter, kryminał, western, USA

Muzyczne Ingerencje, departament propagowania wiedzy o sztuce filmowej wzbogaconej o dźwiękową ilustrację w postaci na żywo występujących muzyków w trakcie projekcji filmu niemego odwołały się do samych korzeni i pierwocin pojawienia się materiałów filmowych, czyli do ojców kinematografii i ich wczesnych produkcji: Auguste’a i Louisa Lumière oraz ich konkurentów, następców i naśladowców – Georgesa Mélièsa, George’a Alberta Smitha oraz Thomasa Edisona.

To zaiste godna pochwały inicjatywa, by przywołać i udostępnić szerszej publiczności pionierskie dokonania filmowe braci Lumière oraz reszty prekursorów, które jak mogliśmy się przekonać zawierają szerokie spektrum ich filmowych zainteresowań.

I tak od braci Lumière obejrzeliśmy 23 bardzo krótkie filmiki trwające zaledwie od 40 sekund do 1 minuty i 20. Z reguły są to realizacje fotografujące zastaną rzeczywistość lub lekko zainscenizowane sceny, ale pośród nich również znajdują się, zgoła, mikre, lecz już pierwsze fabuły, jak ta o oblanym wodą ogrodniku w „Polewaczu polanym” (Le Jardinier) trwająca niespełna 50 sekund oraz w „spreparowanym wypadku drogowym” – trwającym około 1 minuty żarcie filmowym o pozornie makabrycznym rozczłonkowaniu włóczęgi przez auto, po którym w wyniku reanimacyjnych zabiegów obserwatorów zajścia, poszkodowanego udaje się poskładać, a na pożegnanie dostaje on siarczystego kopa w tylną część nieuszkodzonego zupełnie, jak się okazało, ciała!

Rozpiętość tematyczna obserwacji, które utrwalali na taśmie filmowej Auguste i Louis jawi się dość szeroka: od migawek notujących wydarzenia, jak w „Pierwszych krokach dziecka”, „Popisach gimnastycznych młodzieży”, ulicznej scenie miejskiej z wieżą zegarową w tle i swobodnie przechadzającymi się końmi, „Palaczach opium” - prawdopodobnie gdzieś w Azji, „Rozkładania drabiny strażackiej” dla celów treningowych, „Tańcu hiszpańskich żołnierzy na biwaku”, scenach z Turcji azjatyckiej, przemarszu wielbłądów, pokazie fingowanej walki na noże czarnoskórych mężczyzn, po „Obserwację zgromadzenia wioski murzyńskiej” z oddalającej się kamery, gdzieś w Afryce oraz zarejestrowany damski występ taneczny „Wężowy taniec” – film już podkolorowany.

W powodzi przeróżnych tematów podejmowanych przez braci Lumière (nakręcili w sumie 1422 filmiki!) obejrzeliśmy także takie, które były wyraźnie inspirowanymi popisami wybranych grupek: „Woltyżerka” – wskakiwanie na konia w różnych odmianach, nie wiadomo, po co, bo nie po dbałość o szlachetne zwierzę, „Pokaz akrobatycznej jazdy na rowerze” – wiadomo, dla czystego popisu, „Japonia. Walka na miecze” – trening czyni mistrza, oraz inscenizacje dokonane pod nieskrywane sugestie autorów, jak w scenach ćwiczeń gimnastycznych i udawanej walki dwóch mężczyzn w kontrastowych strojach czy jeździe akrobatycznej na wrotkach z cygarem w ustach(!) – po prostu boki ze śmiechu zrywać!

W części drugiej pokazu pojawiły się wytwory wynalazcy, iluzjonisty i francuskiego reżysera Georgesa Mélièsa. To prawdziwy eksperymentator techniczny (sklejki, wielokrotne naświetlenia, zdjęcia poklatkowe czy ręczna koloryzacja) oraz narracyjny i twórca pierwszych filmów fantastycznych. Próbkę jego różnorakich technik i stosowania prymitywnych jeszcze efektów specjalnych otrzymaliśmy w „obserwatorium nieba”, „Podróżach Guliwera” czy „Melomanie”, filmach z pierwszych lat XX wieku (1902, 1903). Przebłyski horroru zarysował w „Strasznej nocy” (1896), bezpruderyjny negliż damski zaprezentował w „Po balu” (1897), a prawdziwy niekontrolowany popis fantazji narracyjnej oraz technicznej w kolejnych filmikach: „sen akademika” oraz „swobodny taniec w maskach”.

Ostatnia, nie mniej udana, część dotyczyła prac George’a Alberta Smitha, brytyjskiego reżysera, wynalazcy, psychologa, wykładowcy i pioniera kinematograficznego, którego nowatorskie podejście do filmu oznaczało zmienny, ruchliwy punkt widzenia kamery, zbliżenia i dynamiczny montaż. Pokazał poczucie humoru, fantazję, labilność obserwacyjną oka kamery w krótkich filmach: „Mężczyzna pijący szklankę piwa”, „Promienie X (1897), „Pocałunek w tunelu” (1899), „Chory kociak” (1903) czy „Szkło powiększające babci” (1900).

Finalnie pojawił się dwunastominutowy „Napad na ekspres”, film w reżyserii Edwina S. Portera ze studia Edison Manufacturing Company z 1903 roku, określany pierwszym westernem w historii kina. Migotliwy, drgający obraz to efekt stosowania 16-klatkowej na sekundę prędkości zapisu i odtwarzania zarejestrowanych fotografii. Na granicy płynnej percepcji ruchu przez oko ludzkie.
Nie inaczej było we wszystkich wczesnych realizacjach (obecnie, jednym z powszechniej stosowanych standardów jest 24 klatkowa rejestracja w ciągu sekundy i identyczne odtworzenie).

Prawdziwą gwiazdą wieczoru okazała się jednak zupełnie wyczekiwana, spodziewana i nieodmiennie z sukcesem spełniona podróż wzdłuż czarno-białego kobierca filmowych emocji wraz z żywymi dźwiękami dostarczonymi wprost ze sceny od muzyków Czułej Obserwacji. Fluktuacja dyktowana falującą sinusoidą krótkich form filmowych została przez zespół zaadoptowana w pulsującym rytmie podawanego strumienia akustycznego. Znakomite, celnie wypunktowane i zniewalająco dotkliwe wokalizy, precyzyjna linia basu i kontrola nad całościowym wyrazem ściany dźwiękowej, wycyzelowany rytm bębnów, oraz odświeżające frazy trąbki to krótkie podsumowanie rewelacyjnego występu oraz twórczej, nowoczesnej interpretacji starych, celuloidowych obrazów.

Ekspresyjna peregrynacja laterna magica z audytywną ekstazą!

Czuła Obserwacja:

Łukasz Downar – bas, syntezator, efekty;
Agnieszka Gurczyńska – wokal, efekty;
Krzysztof Redas – perkusja;
gość specjalny: Jan Michalec – trąbka

merytoryczne słowo wiążące: Krystian Drozd